Πανοραμική

Οικισμός του Δήμου Καστελλίου, σε υψόμετρο 355 μ., βρίσκεται 700μ. νοτιοανατολικά του Καστελλίου.

Η αρχαιότερη μνεία του οικισμού "Diavade" γίνεται σε έγγραφο του Δουκικού Αρχείου του Χάντακα, το 1378. Σε άλλο έγγραφο του ίδιου αρχείου αναφέρεται o κάτοικος του χωριού ο "G. Dochiano". Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το επώνυμο Δοκιανός- Δοκιανάκης, διατηρείται ύστερα από 700 χρόνια στο ίδιο χωριό.
Tο 1577 o Fr. Barozzi αναφέρει το "Dhiavidhe" στην επαρχία πεδιάδος, το 1583 ο Καστροφύλακας, αναφέρει το "diavaide", με 127 κατοίκους το αναφέρει τέλος και ο Βασιλικάτα το 1630.

Στην τουρκική απογραφή του 1671 αναφέρεται το "Yavayidi", με 31 χαράτσια και στην αιγυπτιακή του 1834 αναφέρεται με την ονομασία "Dhiavaidhe".

Στην απογραφή του 1881 αναφέρεται ότι το Διαβαϊδέ ανήκε στο δήμο Καστελλίου, το 1920 αποτελεί έδρα ομώνυμου δήμου και από το 1928 ανήκει στην κοινότητα Καστελλίου.

Σύμφωνα με την παράδοση, (διήγηση Καρυωτάκη Γεωργίου τ. Δημητρίου 1981), το χωριό πήρε την ονομασία του από έναν κάτοικο που ονομαζόταν Διαβανός. Σύμφωνα με άλλη παράδοση, (διήγηση Σγουροβασιλάκη Γεωργίου 1980) η ονομασία οφείλεται στην αγριότητα των κατακτητών οι οποίοι κρεμούσαν τους Χριστιανούς στην πλατεία του χωριού και έπειτα έγραφαν σε επιγραφή «διάβα και ιδές» προς παραδειγματισμό και υποταγή των άλλων κατοίκων

Την παλαιότητα του χωριού αποδεικνύουν οι δυο βυζαντινές εκκλησίες που υπάρχουν σ΄ αυτό: του Αγίου Γεωργίου του Σφακιώτη και του Αγίου Νικολάου. Και οι δύο είναι του 14^ου αιώνα. Στον ναό του Αγίου Γεωργίου κατά την συντήρηση των τοιχογραφιών τα τελευταία χρόνια αποκαλύφτηκε κτητορική επιγραφή του 1390, όπου μεταξύ άλλων αναγράφεται «...στο χωρίον Διαβαϊδέ...». Δηλαδή το όνομα του χωριού διατηρείται από το έτος 1390. Στον ίδιο ναό υπάρχει μοναδική τοιχογραφία της Βυζαντινής τέχνης που παριστάνει τον Άγιο Γεώργιο με τον Άγιο Δημήτριο να περνούν έφιπποι θάλασσα, στα πόδια των αλόγων τους δε, διακρίνονται χταπόδια, καβούρια, σμέρνες, αστακοί και πετρόψαρα, πράγμα ανεξήγητο για χωριό του εσωτερικού της Κρήτης και σε μεγάλη απόσταση από την θάλασσα.

Το χωριό έδωσε πάντοτε το παρόν σε όλους τους απελευθερωτικούς αγώνες του τόπου μας, όπως:

Στην επανάσταση του 1866 όπου στο σώμα του Τρυφίτσου υπήρχαν άνδρες από τον Διαβαϊδέ όπως ο Παναγής Καρυωτάκης.

Στους Βαλκανικούς Πολέμους και στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, σκοτώθηκαν ο αξιωματικός Μιχάλης Δασκαλάκης και ο στρατιώτης Γιάννης Σμαριαννάκης.

Στον Ελληνοιταλικό πόλεμο και στην Μάχη της Κρήτης.

Στην διάρκεια της γερμανικής Κατοχής το Γυμνάσιο Καστελλίου στεγάστηκε σε Διαβαϊδιανά σπίτια. Οι Γερμανοί δημιούργησαν στο χωριό έδρα μονάδων επισκευής των μηχανοκίνητων μέσων καθώς και μονάδα αντιαεροπορικών FLAK.

Σήμερα, οι κάτοικοι του έχουν ιδρύσει έναν από τους πρώτους Πολιτιστικούς Συλλόγους του Δήμου Καστελλίου, (ιδρύθηκε το 1980), και αγωνίζονται να διατηρήσουν την πολιτιστική τους κληρονομιά και την συνέχεια ύπαρξης του χωριού τους στο πέρασμα των χρόνων.

Οι κάτοικοι είναι κυρίως γεωργοί με πλούσια παραγωγή γεωργικών προϊόντων.

Πλατεία Οικισμού	Ναός Παναγίας	Αγ. Γεώργιος (Σφακιώτης)